Arymes Prydein Vawr

(Armes Prydain Fawr)

Un o gerddi enwocaf a chynharaf, o Lyfr Taliesin, cerdd or ddegfed ganrif yn llawn hydoliaeth a doethineb ysbrydol. Yn cynnwys neges clir yn darogeni y bydd y Saeson yn cael eu gyrru o Ynys Prydein gan y Cymry. Mae'n bosibl darganfod ystyr tyfnach ir gerdd drwy weithio'n ysbrydol gyda'r Armes a weddil or hen destunau. Mae Armes Prydein yn un sy'n bendant o symyd ac ysbrydoli'r enaid.

Llyfryddiaeth

1 Dygogan awen dygobryssyn.13.2
2 maraned a meued ahed genhyn. 
3 Aphennaeth ehelaeth affraeth vnbyn.13.3
4 Agwedy dyhed anhed ym pop mehyn.13.4
5 Gwyr gwychyr yntrydar kasnar degyn.13.5
6 escut yg gofut ryhyt diffyn.13.6
7 Gwaethyl gwyr hyt gaer weir gwasgarawt allmyn. 
8 gwnahawnt goruoled gwedy gwehyn.13.7
9 Achymot kymry agwyr dulyn.13.8
10 Gwydyl iwerdon mon aphrydyn.13.9
11 cornyw achludwys eu kynnwys genhyn.13.10
12 Atporyon uyd brython pan dyorfyn.13.11
13 Pell dygoganher amser dybydyn. 
14 Teyrned abonhed eu gorescyn.13.12
15 gwyr gogled yg kynted yn eu kylchyn.13.13
16 ymperued eu racwed y discynnyn.13.14
    
17 Dysgogan Myrdin kyferueyd hyn.13.15
18 yn aber perydon meiryon mechteyrn. 
19 Achyny bei vn reith lleith agwynyn.13.16
20 o vn ewyllis bryt yd ymwrthuynnyn.13.17
21 Meiryon eu tretheu dychynnullyn.13.18
22 Ygketoed kymry nat oed atelhyn.13.19
23 yssyd wr dylyedawc alefeir hyn. 
24 ny dyffei atalei ygkeithiwet.13.20
    
25 Mab Meir mawr a eir pryt na thardet.13.21
26 rac pennaeth saesson ac eu hoffed. 
27 Pell bwynt kychmyn ywrtheyrn gwyned.13.22
28 ef gyrhawt allmyn y alltuded.13.23
29 nys arhaedwy neb nys dioes dayar.13.24
30 ny wydynt py treiglynt ym pop aber. 
31 pan prynassant danet trwy fflet called.13.25
32 gan hors ahegys oed yng eu ryssed.13.26
33 eu kynnyd bu ywrthym yn anuonhed.14.1
34 gwedy rin dilein keith ymynuer. 
35 dechymyd meddaw mawr wirawt o ved.14.2
36 dechymyd aghen agheu llawer.14.3
37 decymyd anaeleu dagreu gwraged14.4
38 dychyfroy etgyllaeth pennaeth lletfer.14.5
39 dechymyd tristit byt aryher. 
40 Pan uyd kechmyn danet an teyrned.14.6
41 Gwrthottit trindawt dyrnawt abwyller.14.7
42 ydilein gwlat vrython asaesson yn anhed.14.8
43 poet kynt eu reges yn alltuded.14.9
44 no mynet Kymry yn diffroed. 
    
45 Mab Meir mawr aeir pryt nas terdyn.14.10
46 kymry rac goeir breyr ac vnbyn.14.11
47 kyneircheit kyneilweit vn reith cwynnyn.14.12
48 Vn gor vn gyghor vn eissor ynt.14.13
49 nyt oed yr mawred nas lleferynt. 
50 namyn yr hebcor goeir nas kymodynt.14.14
51 Y dduw adewi ydymorchymynynt.14.15
52 talet gwrthodet flet y allmyn.14.16
53 gwnaent wy aneireu eisseu trefdyn. 
54 kymry a saesson kyferuydyn14.17
55 yam lan ymtreulaw ac ymwrthryn.14.18
56 odiruawr vydinawr pan ymprofyn.14.19
57 Ac am allt lafnawr agawr agryn. 
58 Ac am Gwy geir kyfyrgeir yam peurllyn.14.20
59 Alluman adaw agarw discyn.14.21
60 A mal balaon saesson syrthyn. 
61 kymry kynyrcheit kyfun dullyn.14.22
62 blaen wrth von granwynyon kyfyng oedyn.14.23
63 meiryon yg werth eu geu yn eu creinhyn.14.24
64 Eu bydin ygwaetlin yn eu kylchyn.14.25
65 Ereill ar eu traet trwy goet kilhyn.14.26
66 Trwy uwrch ydinas ffoxas ffohyn. 
67 ryfel heb dychwel y tir prydyn.15.1
68 Attor trwy law gyghor mal mor llithryn.15.2
    
69 Meiryon kaer geri difri cwynant.15.3
70 rei ydyffryn abryn nys dirwadant. 
71 y aber perydon ny mat doethant.15.4
72 anaeleu tretheu dychynullant.15.5
73 naw vgein canhwr ydiscynnant.15.6
74 mawr watwar namyn petwar nyt atcorant. 
75 dyhed yeu gwraged adywedant.15.7
76 eu crysseu yn llawn creu aorolchant.15.8
77 kymry kyneircheit eneit dichwant.15.9
78 gwyr deheu eu tretheu a amygant.15.10
79 llym llifeit llafnawr llwyr y lladant. 
80 ny byd y vedyc mwyn or a wnaant.15.11
81 bydinoed katwaladyr kadyr y deuant.15.12
82 rydrychafwynt kymry kat a wnant.15.13
83 Lleith anoleith rydygyrchassant. 
84 yg gorffen eu tretheu agheu awdant.15.14
85 ereill arosceill ryplanhassant.15.15
86 oes oesseu eu tretheu nys escorant. 
    
87 yg koet ymaes ym bryn.15.16
88 canhwyll yn tywyll a gerd genhyn.15.17
89 kynan yn racwan ym pop discyn. 
90 Saesson rac brython gwae agenyn.15.18
91 Katwaladyr ynbaladyr gan yunbyn.15.19
92 trwy synhwyr yn llwyr yn eu dichlyn.15.20
93 Pan syrthwynt eu clas dros eu herchwyn.15.21
94 Ygcustud achreu rud ar rud allmyn. 
95 yg gorffen pop agreith anreith degyn.15.22
96 Seis arhynt hyt gaerwynt kynt pwy kynt techyn.15.23
97 gwyn eu byt wy gymry pan adrodynt.15.24
98 ryn gwarawt y trindawt or trallawt gynt.15.25
99 na chrynet dyfet na glywyssyg15.26
100 nys gwnaho molawt meiryon mechteyrn.16.1
101 na chynhoryon saesson keffyn ebryn. 
102 nys gwnaho medut meddawt genhyn.16.2
103 heb talet odynget meint ageffyn.16.3
104 Oymdifeit veibon ac ereill ryn.16.4
105 trwy eiryawl dewi a seint prydeyn.16.5
106 hyt ffrwt arlego ffohawr allan. 
    
107 Dysgogan awen dydaw ydyd.16.6
108 pan dyffo iwys y vn gwssyl.16.7
109 Vn cor vn gyghor alloegyr lloscit. 
110 yr gobeith anneiraw ar yn prydaw luyd.16.8
111 Acherd aralluro affo beunyd.16.9
112 ny wyr kud ymda cwd a cwd vyd. 
113 Dychyrchwynt gyfarth mal arth o vynyd.16.10
114 y talu gwynyeith gwaet eu henyd.16.11
115 Atvi peleitral dyfal dillyd.16.12
116 nyt arbettwy car corff ygilyd. 
117 Atui pen gaflaw heb emennyd.16.13
118 Atui gwraged gwedw a meirch gweilyd.16.14
119 Atui obein vthyr rac ruthyr ketwyr.16.15
120 Alliaws llaw amhar kyn gwascar lluyd. 
121 Kennadeu agheu dychyferwyd.16.16
122 pan safhwynt galaned wrth eu hennyd.16.17
123 Ef dialawr 'ytreth' ar gwerth beunyd.16.18
124 ar mynych gennadeu ar geu luyd.16.19
125 Dygorfu Kymry trwy kyfergyr. 
126 yn gyweir gyteir gytson gytffyd.16.20
    
127 Dygorfu kymry y peri kat.16.21
128 A llwyth lliaws gwlat a gynnullant. 
129 A lluman glan dewi a drychafant.16.22
130 y tywyssaw Gwydyl trwy lieingant.16.23
131 A gynhon dulyn genhyn y safant.16.24
132 pan dyffont yr gat nyt ymwadant. 
133 gofynnant yr saesson py geissyssant.16.25
134 pwy meint eu dylyet or wlat a dalyant.16.26
135 cw mae eu herw pan seilyassant.17.1
136 cw mae eu kenedloed py vro pan doethant.17.2
137 yr amser gwrtheyrn genhyn y sathrant. 
138 ny cheffir o wir rantir an karant.17.3
139 Neu vreint an seint pyr y saghyssant.17.4
140 neu reitheu dewi pyr y torrassant.17.5
141 ymgetwynt gymry pan ymwelant.17.6
142 nyt ahont allmyn or nen y safant. 
143 hyt pan talhont seith weith gwerth digonsant.17.7
144 Ac agheu diheu yg werth eu cam.17.8
145 ef talhawr o anawr garmawn garant.17.9
146 y pedeir blyned ar petwar cant.17.10
    
147 Gwyr gwychyr gwallt hiryon ergyr dofyd. 
148 o dihol saesson o iwerdon dybyd.17.11
149 Dybi o lego lyghes rewyd.17.12
150 rewinyawt y gat rwyccawt lluyd. 
151 Dybi o alclut gwyr drut diweir17.13
152 y dihol o prydein virein luyd.17.14
153 Dybi o lydaw prydaw gyweithyd. 
154 ketwyr y ar katueirch ny pheirch eu hennyd.17.15
155 Saesson o pop parth y gwarth ae deubyd.17.16
156 ry treghis eu hoes nys dioes eluyd.17.17
157 dyderpi agheu yr du gyweithyd.17.18
158 clefyt a dyllid ac angweryt. 
159 Gwedy eur ac aryant a chanhwynyd.17.19
160 boet perth eu disserth ygwerth eu drycffyd.17.20
161 boet mor boet agor eu kussulwyr17.21
162 boet creu boet agheu eu kyweithyd.17.22
163 Kynan a chatwaladyr kadyr yn lluyd. 
164 Etmyccawr hyt vrawt ffawt ae deubyd.17.23
165 Deu vnben degyn dwys eu kussyl.17.24
166 deu orsegyn Saesson o pleit dofyd.17.25
167 deu hael deu gedawl gwlat warthegyd.17.26
168 deu diarchar barawt vnffawt vn ffyd. 
169 deu erchwynawc prydein mirein luyd.18.1
170 deu arth nys gwna gwarth kyfarth beunyd.18.2
    
171 Dysgogan derwydon meint a deruyd.18.3
172 o vynaw hyt lydaw yn eu llaw yt vyd.18.4
173 o dyuet hyt danet wy bieiuyd.18.5
174 o wawl hyt weryt hyt eu hebyr. 
175 Llettawt eu pennaeth tros yr echwyd.18.6
176 Attor ar gynhon saesson ny byd.18.7
177 Atchwelwynt wydyl ar eu hennyd.18.8
178 rydrychafwynt gymry kadyr gyweithyd. 
179 bydinoed am gwrwf a thwrwf milwyr.18.9
180 A theyrned dews rygedwys eu ffyd.18.10
181 iwis y pop llyghes tres a deruyd.18.11
182 A chymot kynan gan y gilyd.18.12
183 ny alwawr gynhon yn gynifwyr 
184 namyn kechmyn katwaladyr ac gyfnewitwyr.18.13
185 Eil kymro llawen llafar a uyd.18.14
186 Am ynys gymwyeit heit a deruyd.18.15
187 pan safhwynt galaned wrth eu hennyd.18.16
188 hyt yn aber santwic swynedic vyd. 
189 Allmyn ar gychwyn y alltudyd.18.17
190 ol wrth ol attor ar eu hennyd.18.18
191 Saesson wrth agor ar vor peunyd.18.19
192 kymry gwenerawl hyt vrawt goruyd. 
193 Na cheisswynt lyfrawr nac agawr brydyd.18.20
194 Arymes yr ynys hon namyn hyn ny byd.18.21
195 Iolwn i ri a grewys nef ac eluyd.18.22
196 poet tywyssawc dewi yr kynifwyr.18.23
197 yn yr yg gelli kaer am duw yssyd. 
198 ny threinc ny dieinc nyt ardispyd.18.24
199 ny wyw ny wellyc ny phlyc ny chryd.18.25

Llyfryddiaeth:
Testun:
Evans, J Gwenogvryn, Facsimile & Text of the Book of Taliessin (Llanbedrog, 1910).
Testun a Chyfieithiadau yr Saesneg:
Evans, J Gwenogvryn, Poems from the Book of Taliessin (Llanbedrog, 1915), tt.160-171.
Williams, Sir Ifor, Armes Prydein, The Prophecy of Britain, English Version by Rachel Bromwich (Dublin Institute for Advanced Studies, 1972).
Cyfieithiadau yn y Saesneg:
Skene, W F, The Four Ancient Books of Wales (Edinburgh, 1868), tt.436-442.
Clancy, J P, The Earliest Welsh Poetry (London, Macmillan, 1970), tt.107-112.