(Pa Gwr?)
Dilynnir un or gerddi fwyaf anhysbys y llyfr du, yma gwelir y chymeriad dirgel Glewlwyd
Gafaelfawr yn gwrthwynebu Arthur a'i gyfaill Cai, yr un rhai a welai yn chwedl "Culhwch ac
Olwen". Yma hefyd gwelir son am Fabon mab Fodron, chwedl arall o "Culhwch ac Olwen". Ond
nid y brenin Arthur a welwn yn y farddoniaeth hon ond rhyw arwr chwedlonol. Tybai be yw'r porthor hon, a
pham fod Arthur mor fendant o gael fynediad, a porthor i le yw hi? Cerdd anhysbys yn llawn dirgelwch yw'r
"Pa Gur" o dudalennau enwog y Llyfr Du.
Llyfryddiaeth
| 1 | | Pa gur yv y porthaur . | Gleuluid gauaeluaur . | 94.1 |
| 2 | | Pa gur aegouin . | arthur . a chei guin . | 94.2 |
| 3 | | Pa imda genhid . | Guir goreu im bid . | 94.3 |
| 4 | | Ym ty ny doi . | onysguaredi . | 94.4 |
| 5 | | Mi ae guardi . | athi ae gueli . | 94.5 |
| 6 | | Vythneint elei . | Assivyon ell tri . | |
| 7 | | Mabon am mydron . | guas uthir pen dragon . | 94.6 |
| 8 | | Kysceint . mab . banon . | A guin godybrion . | 94.7 |
| 9 | | Oet Rinn vy gueisson | in amuin ev detvon. | 94.8 |
| 10 | | Manawidan ab llyr . | oet duis y cusil . | 94.10 |
| 11 | | Neustuc manauid | eis tull o trywruid . | 94.11 |
| 12 | | a mabon am melld . | maglei guaed ar guelld . | 94.12 |
| 13 | | Ac anguas edeinauc . | a lluch . llauynnauc . | 94.13 |
| 14 | | Oetin diffreidauc | ar eidin cyminauc . | 94.14 |
| 15 | | Argluit ae llochei | mynei ymtiwygei . | 94.15 |
| 16 | | kei ae heiriolei . | trae llathei pop tri . | 95.1 |
| 17 | | Pan colled kelli . | caffad cuelli . | 95.2 |
| 18 | | Aseirolei kei | hid trae kymynhei . | 95.3 |
| 19 | | Arthur ced huarhei . | y guaed gouerei . | |
| 20 | | Jn neuat awarnach | in imlat ew agurach . | 95.4 |
| 21 | | Ew aguant pen palach . | in atodev . dissethach . | 95.6 |
| 22 | | Ym minit eidin | Amuc . a . chinbin . | 95.7 |
| 23 | | Pop cant id cuitin . | id cvitin . | 95.8 |
| 24 | | pop cant . | rac beduir bedrydant . | 95.9 |
| 25 | | Ar traethev trywruid . | in amvin agarvluid . | |
| 26 | | Oet guychir y annuyd . | o cletyw ac yscuid . | 95.11 |
| 27 | | Oet guaget bragat | vrth . kei ig kad . | 95.12 |
| 28 | | Oet cletyw ighad . | oe lav diguistlad . | 95.13 |
| 29 | | Oet hyneiw guastad | ar lleg ar lles gulad . | 95.14 |
| 30 | | Beduir . A Bridlav . | Nau cant guarandau . | 95.15 |
| 31 | | chuechant y eirthau . | a talei y ortinav. | 96.1 |
| 32 | | Gueisson am buyint | oet guell banuitint . | 96.2 |
| 33 | | Rac riev emreis . | gueleise . kei ar uris . | 96.3 |
| 34 | | Preitev gorthowis . | oet gur hir in ewnis . | 96.4 |
| 35 | | Oet trum y dial . | oet . tost y cynial . | 96.5 |
| 36 | | Pan y uei o wual | y uei urth peduar . | 96.6 |
| 37 | | yg kad pandelhei . | vrth cant idlathei . | 96.7 |
| 38 | | Ny bei duv ae digon hei . | Oet diheit aghev kei . |
96.8 |
| 39 | | Kei guin a llachev . | digonint we kadev . | 96.9 |
| 40 | | kin gloes glas verev. | Y guarthaw | 96.10 |
| 41 | | ystaw in gun . | Kei a guant nav guiton . | 96.11 |
| 42 | | Kei win a aeth von | y dilein lleuon. | 96.12 |
| 43 | | Yiscuid oet mynud | erbin cath paluc . | 96.13 |
| 44 | | Pan gogiueirch tud . | Puy guant cath paluc . | 96.14 |
| 45 | | Nau ugein kinlluc . | a cuytei in y buyd . | 96.15 |
| 46 | | Nau ugein kinran . | A . | 96.16 |
Llawysgrif anghyflawn.
Llyfryddiaeth:
Testun:
Evans, J Gwenogvryn, The Black Book of Carmarthen (Pwllheli, 1906), tt.94-6.
Testun ac astudiaeth:
Roberts, Brynley F, 'Rhai o Gerddi Ymddiddan Llyfr Du Caerfyrddin', Astudiaethau ar yr Hengerdd (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1978), tt.296-309.
Jarman, A O H, Llyfr Du Caerfyrddin (Caerdydd, GPC, 1982), tt.lxii-lxiii, 66-68.
Cyfieithiadau yn Y Saesneg:
Skene, W F, The Four Ancient Books of Wales (Edinburgh, 1868), tt.261-4.
