(Ymddiddon Myrddin a Thaliessin)
Llyfr Du Caerfyrddin: un o lawysgrifau cynharaf y Cymry, a luniwyd tua'r flwyddyn 1250. Llawysgrif barddorol yw'r Llyfr Du (a gafodd ei enw cyfoes oherwydd lliw ei rwymiad), yn cynnwys cerddi crefyddol, awdlau moliant a marwnad, ar cherddi fwyaf trawiadol, sef y rhai sy'n cynnwys storiau ynghlyn a arwyr Prydain yn yr Oesoedd Tywyll. Erbyn heddiw y gerdd a elwir "Ymddiddan Myrddin a Thaliesin" yw'r gerdd enwocaf, ond er ei henw a'r cysylltiad a Myrddin ar Llyfr Du, dim ond unwaith y gwelwn yr enw Myrddin a Chaerfyrddin. Fodd bynnag, mae'r Llyfr Du yn un o lyfrau fwyaf liwgar llên y Cymry.
Llyfryddiaeth
| 1 | | Myrtin | 1.1 |
| 2 | | Mor truan genhyf mor truan . | 1.2 |
| 3 | | a deryv . am keduyv a chaduan . | 1.4 |
| 4 | | Oed llachar kyulauar kyulauan . | 1.5 |
| 5 | | Oed yscuid o tryuruyd o tryuan . | 1.6 |
| 6 | | Talyes | 1.7 |
| 7 | | Oed maelgun a uelun inimuan | 1.8 |
| 8 | | y teulu rac toryuulu nythauant . | 1.9 |
| 9 | | Myrtin | 2.1 |
| 10 | | Rac deuur ineutur y tirran . | 2.2 |
| 11 | | Rac errith . a gurrith y ar welugan . | 2.3 |
| 12 | | Mein winev in diheu a dygan . | 2.4 |
| 13 | | Moch guelher y niuer gan elgan . | 2.5 |
| 14 | | Och oe leith maur a teith y deuthan . | 2.7 |
| 15 | | Taliessin | 2.8 |
| 16 | | Rys undant oet rychvant y tarian . | 2.9 |
| 17 | | hid attad yd aeth rad kyulau[a]n . | 3.1 |
| 18 | | llas kyndur tra messur y kuynan . | 3.2 |
| 19 | | llas haelon o dinon tra uuan . | 3.4 |
| 20 | | Tryuir . nod maur eu clod . gan . elgan . | 3.5 |
| 21 | | Mirtin | 3.7 |
| 22 | | Truy a thrui . Ruy . a ruy . y doethan . | |
| 23 | | trav a thrau im doeth brau am elgan . | 3.8 |
| 24 | | llat dyuel oe diuet kyulauan | 4.1 |
| 25 | | ab erbin ae uerin a wnaethant | 4.3 |
| 26 | | Talies | 4.4 |
| 27 | | Llu maelgun bu yscun y doethan . | |
| 28 | | aerwir kad trybelidiad . guaedlan . | 4.5 |
| 29 | | Neu gueith arywderit pan vit y deunit . | 4.7 |
| 30 | | o hid y wuchit y darparan . | 4.9 |
| 31 | | Mirtin | 5.1 |
| 32 | | llyavs peleidrad guaedlad gua[e]dlan . | |
| 33 | | llyaus . aerwir bryv breuaul vidan . | 5.2 |
| 34 | | Llyaus ban brivher . llyaus ban foher . | 5.4 |
| 35 | | llyaus ev hymchuel in eu hymvan . | 5.6 |
| 36 | | Taliessin | 5.8 |
| 37 | | Seith meib eliffer . Seith guir ban brouher . | |
| 38 | | Seith guaew ny ochel in eu seithran . | 6.1 |
| 39 | | Myrtin | 6.2 |
| 40 | | Seith tan . vuelin . Seith kad kyuerbin . | 6.3 |
| 41 | | Seithued kinvelin y pop kinhuan . | 6.4 |
| 42 | | Taliessin | 6.5 |
| 43 | | Seith guaew gowanon . Seith loneid awon . | 6.6 |
| 44 | | O guaed kinreinon y dylanuan . | 6.7 |
| 45 | | Myrtin | 6.8 |
| 46 | | Seith ugein haelon . a aethan ygwllon . | 6.9 |
| 47 | | yg coed keliton . y . daruuan . | 6.10 |
| 48 | | Can ys mi myrtin guydi . taliessin . | 6.11 |
| 49 | | bithaud . kyffredin . vy darogan . | 7.1 |
Llyfryddiaeth:
Testun:
Evans, J Gwenogvryn, The Black Book of Carmarthen (Pwllheli, 1906), tt.1-7.
Jarman, A O H, Ymddiddan Myrddin a Thaliesin (o Lyfr Du Caerfyrddin) (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1967).
Jarman, A O H, Llyfr Du Caerfyrddin (Caerdydd, GPC, 1982), tt.1-2.
Testun a Chyfieithiadau yr Saesneg:
Pennar, Meirion, The Black Book of Carmarthen (Llanerch, 1989), tt.34-42.
Cyfieithiadau yn Y Saesneg:
Skene, W F, The Four Ancient Books of Wales (Edinburgh, 1868), td.368.
